بر اساس گزارش جهانی ریسک صنعت غذا، نوشیدنی و کشاورزی ۲۰۲۶ از سوی شرکت ویلیس تاورز واتسون (WTW)[1]، شرکت‌های فعال در این حوزه بیش از گذشته احساس می‌کنند که کنترل کمتری بر ریسک‌های خود دارند؛ آن هم در شرایطی که تهدیدهای حقوقی، سایبری و اختلالات زنجیره تأمین با شدت بیشتری خود را نشان می‌دهند.

این گزارش نشان می‌دهد که تنها ۶۲ درصد از شرکت‌ها تا حدی یا به‌طور کامل، بر عوامل اصلی ریسک‌های خود مسلط هستند؛ رقمی که در سال ۲۰۲۴ معادل ۷۵ درصد و در سال ۲۰۲۲ برابر با ۸۹ درصد بود. به بیان دیگر، اعتماد این شرکت‌ها به توانایی خود در مهار ریسک‌ها، طی چند سال اخیر افت محسوسی داشته است.

ویلیس تاورز واتسون برای تهیه این گزارش، دیدگاه ۴۵۰ مدیر ارشد و تصمیم‌گیر در شرکت‌های فعال در بخش غذا، نوشیدنی و کشاورزی را در مناطق مختلف جهان، از جمله آمریکای شمالی، اروپا، آسیا-اقیانوسیه، خاورمیانه و آمریکای لاتین، بررسی کرده است. میانگین درآمد سالانه شرکت‌های مورد مطالعه نیز حدود ۴ میلیارد دلار بوده است.

تشدید ریسک‌های سلامتی، دعاوی حقوقی و حملات سایبری

در میان ریسک‌های داخلی[2]، ایمنی غذا[3] و مشکلات سلامت، به مهم‌ترین نگرانی شرکت‌ها تبدیل شده است. ۴۵ درصد از پاسخ‌دهندگان این موضوع را یکی از اصلی‌ترین ریسک‌های خود دانسته‌اند؛ درحالی‌که این رقم در سال ۲۰۲۴ تنها ۲۹ درصد بود. ویلیس تاورز واتسون، دلیل این افزایش را رشد دعاوی حقوقی، به‌ویژه شکایت‌های جمعی مرتبط با غذاهای فوق‌فرآوری‌شده، عنوان می‌کند؛ دعاوی‌ که در برخی موارد، آسیب‌های این محصولات را با زیان‌های ناشی از مصرف دخانیات مقایسه می‌کنند.

ریسک سایبری[4] نیز با شتابی فزاینده، رشد کرده است. ۴۰ درصد از مدیران، آن را یکی از تهدیدهای اصلی داخلی دانسته‌اند؛ درحالی‌که این نسبت پیش‌تر، ۳۲ درصد گزارش شده بود. طبق گزارش ویلیس تاورز واتسون، گسترش استفاده از فناوری‌های عملیاتی در این صنعت، سطح آسیب‌پذیری شرکت‌ها را در برابر حملات سایبری افزایش داده است.

همچنین نگرانی درباره آلودگی محصولات از ۳۱ درصد به ۳۸ درصد رسیده است. عواملی همچون جابه‌جایی نیروی انسانی[5]، آلودگی عمدی[6]، خطا در برچسب‌گذاری[7] و فشارهای هزینه‌ای که به تضعیف کنترل‌های کیفی انجامیده‌اند، از مهم‌ترین دلایل این افزایش، عنوان شده‌اند.

فشارهای بیرونی؛ از نهاده‌ها تا زنجیره تأمین و کمبود نیروی کار

در میان ریسک‌های بیرونی، هزینه و دسترسی به نهاده‌ها مانند انرژی و کود[8]، بیشترین توجه را به خود جلب کرده است. ۳۶ درصد از شرکت‌ها این موضوع را از مهم‌ترین ریسک‌های خود دانسته‌اند؛ در حالی که این رقم دو سال قبل، ۲۶ درصد بود.

از سوی دیگر، ۴۴ درصد از پاسخ‌دهندگان نسبت به آسیب‌پذیری زنجیره تأمین ابراز نگرانی کرده‌اند؛ رقمی که پیش‌تر ۴۰ درصد بود. همچنین ۴۰ درصد نیز کمبود نیروی کار را از ریسک‌های جدی دانسته‌اند، درحالی‌که این شاخص در گذشته ۳۰ درصد بود.

ویلیس تاورز واتسون، این فشارها را به مجموعه‌ای از عوامل ژئوپلیتیکی و اقتصادی نسبت می‌دهد؛ از جمله درگیری‌های بین‌المللی، تنش‌های تعرفه‌ای و محدودیت‌های مهاجرتی که بر حمل‌ونقل، دسترسی به انرژی و تأمین مواد اولیه اثر گذاشته‌اند.

با وجود این شرایط، فضای کلی صنعت کاملاً بدبینانه نیست. ۵۳ درصد از شرکت‌ها گفته‌اند که انتظار دارند طی دو سال آینده سودآوری بیشتری داشته باشند.

مدیریت ریسک دشوارتر در سایه ضعف‌های داخلی

این گزارش نشان می‌دهد مشکل تنها از بیرون به شرکت‌ها تحمیل نمی‌شود، بلکه بخشی از ناتوانی در مدیریت ریسک به شکاف‌های درون‌سازمانی بازمی‌گردد.

۵۶ درصد از پاسخ‌دهندگان گفته‌اند ابزارها و بینش لازم برای مدیریت مؤثر ریسک را در اختیار ندارند؛ در سال ۲۰۲۴، این رقم ۳۳ درصد بود. همچنین، ۵۱ درصد موضوع کمبود بودجه را مطرح کردند، درحالی‌که این شاخص پیش‌تر ۲۸ درصد بود. افزون بر این، ۴۵ درصد نیز فقدان حمایت کافی در سطح هیئت‌مدیره را مانعی مهم دانسته‌اند؛ عددی که از ۲۸ درصد افزایش یافته است.

به گفته سایمون لاشر[9]، مدیر جهانی بخش غذا و نوشیدنی ویلیس، نتایج این نظرسنجی نشان می‌دهد، صنعت به‌تازگی به درکی از ابعاد واقعی چالش‌های پیشِ رو رسیده است و واقع‌بینانه‌تر از گذشته به الزامات مدیریت مؤثر ریسک می‌نگرد.

برداشت نادرست از پوشش بیمه‌ای

یکی دیگر از یافته‌های مهم گزارش، فاصله میان برداشت شرکت‌ها از پوشش بیمه‌ای و واقعیت موجود است. نیمی از پاسخ‌دهندگان گفته‌اند برای ریسک‌های زنجیره تأمین[10]، پوشش بیمه مشخصی دارند و ۴۵ درصد نیز همین ادعا را درباره ریسک‌های اعتباری و شهرت مطرح کرده‌اند.

ویلیس تاورز واتسون، این تصور را تا حدی غافلگیرکننده می‌داند، زیرا در عمل معمولاً بیمه‌نامه‌ای واحد که بتواند اختلالات زنجیره تأمین را به‌طور گسترده و بدون وقوع خسارت فیزیکی پوشش دهد، وجود ندارد. همچنین بیمه ریسک شهرت نیز هنوز محصولی نسبتاً جدید و در حال تکامل به شمار می‌رود.

در بخش دیگری از گزارش آمده است که ۵۱ درصد از شرکت‌ها برای فراخوان جمع‌آوری محصول[11]، پوشش بیمه‌ای مشخصی ندارند؛ این در حالی است که داده‌های ویلیس نشان می‌دهد وقفه در کسب‌وکار[12]، بزرگ‌ترین بخش از زیان‌های مرتبط با فراخوان محصول را تشکیل می‌دهد.

موضوع محیط‌زیستی، اجتماعی و حاکمیتی (ESG) همچنان در اولویت است

با وجود آنکه برخی شرکت‌ها در موضوعاتی مانند خالص انتشار صفر[13] و کاهش پسماند پلاستیکی[14] از شدت تعهدات خود کاسته‌اند، همچنان ۸۴ درصد از پاسخ‌دهندگان در سطح جهان گفته‌اند که مدیریت ریسک‌های محیط‌زیستی، اجتماعی و حاکمیتی (ESG)[15] طی دو سال آینده برای آنها اولویت خواهد داشت. این نسبت در آمریکای شمالی نیز ۸۲ درصد بوده است؛ منطقه‌ای که سیاست‌گذاران در آن بیش از سایر نقاط از الزامات محیط‌زیستی، اجتماعی و حاکمیتی، فاصله گرفته‌اند.

نگرانی درباره دسترسی به منابع طبیعی، به‌ویژه آب، از ۵۶ درصد در سال ۲۰۲۴ به ۷۱ درصد رسیده است. انرژی نیز با ۷۴ درصد در زمره مهم‌ترین ریسک‌های زیست‌محیطی قرار گرفته است، در حالی که این رقم پیش‌تر ۶۸ درصد بود. همچنین، ۷۰ درصد از پاسخ‌دهندگان تغییرات اقلیمی را از دغدغه‌های اصلی خود دانسته‌اند؛ اندکی بیشتر از ۶۸ درصد در سال ۲۰۲۴.

در حوزه مسائل اجتماعی نیز استانداردهای غذایی و سلامت عمومی با ۷۶ درصد، در صدر نگرانی‌ها قرار گرفته‌اند؛ درحالی‌که این شاخص پیش‌تر، ۶۲ درصد بود. این افزایش را می‌توان بازتاب حساسیت روزافزون نسبت به آثار غذاهای فوق‌فرآوری‌شده[16] دانست.

آمادگی بیشتر، اما نه کافی

گزارش ویلیس تاورز واتسون نشان می‌دهد که برنامه‌ریزی برای تداوم کسب‌وکار[17] در این صنعت تقویت شده است. ۸۳ درصد از شرکت‌ها نیز اظهار داشتند که هم‌اکنون دارای فرآیند رسمی تداوم کسب‌وکار هستند؛ درحالی‌که در سال ۲۰۲۴، این رقم ۷۸ درصد بود. همچنین، ۵۰ درصد اعلام کرده‌اند که این فرآیند به نظارت در سطح هیئت‌مدیره و شاخص‌های کلیدی عملکرد کسب‌وکار متصل شده است؛ در مقایسه با ۴۴ درصد در گذشته.

با این حال، گزارش تأکید می‌کند که هنوز فاصله عمده‌ای تا آمادگی کامل وجود دارد. ۵۱ درصد از شرکت‌ها گفته‌اند که برای اثرات آب‌وهوای شدید بر زنجیره تأمین تا حدی پوشش بیمه‌ای دارند، اما مطمئن نیستند این پوشش کافی باشد. ۱۴ درصد نیز اعلام کرده‌اند که اساساً از چنین پوششی برخوردار نیستند.