آزمون‌های فشار[1] در صنعت بیمه، ابزار پیش‌بینی و نظارتی برای مدیریت ریسک است که به منظور ارزیابی عملکرد شرکت‌های بیمه در مواجهه با شرایط نامطلوب اما محتمل، طراحی شده است. در این آزمون‌ها، ترازنامه و پروفایل ریسک[2] شرکت بیمه تحت سناریوهای فرضی شدید مانند رکود اقتصادی، شوک‌های بازار، بلایای طبیعی یا اختلال‌های عملیاتی، قرار می‌گیرد تا تأثیر احتمالی آن بر کفایت سرمایه[3]، نقدینگی و توانگری مالی[4] سنجیده شود (IAIS, 2003).

آزمون‌های فشار، اهداف راهبردی متعددی برای شرکت‌های بیمه و ناظران به همراه دارند. برای شرکت‌ها، این آزمون‌ها به شناسایی نقاط ضعف الگوی کسب‌وکار[5] و ساختار سرمایه[6] پیش از وقوع بحران واقعی، کمک می‌کنند. برای ناظران، آزمون‌های فشار، ابزاری ساختارمند فراهم می‌آورند تا آسیب‌پذیری‌های نظام‌مند‍[7] احتمالی و توانایی شرکت‌ها در جذب شوک‌ها را ارزیابی نمایند (IAIS, 2003).

چارچوب‌های نظارتی و قوانین حاکم

آزمون‌های فشار، به‌طور فزاینده‌ای در چارچوب‌های نظارتی صنعت بیمه جای گرفته‌اند. انجمن بین‌المللی ناظران بیمه (IAIS)[8]، آزمون‌های فشار را در اصول پایه‌ بیمه (ICP)[9] گنجانده است، به ویژه در اصول مرتبط با مدیریت ریسک و کفایت سرمایه (IAIS, 2024).

در اتحادیه اروپا، آزمون‌های فشار، بخش بنیادین نظام توانگری مالی ۲ [10] محسوب می‌شوند و در فرآیند ارزیابی توانگری و ریسک داخلی (ORSA)[11] ادغام شده‌اند تا مقاومت شرکت‌ها در برابر فشارهای سرمایه و نقدینگی ارزیابی شود (EIPOA, 2024).

نهادهای نظارتی کشورها نیز آزمون‌های فشار را در دستورکار نظارتی خود گنجانده‌اند. برای مثال، سازمان مرجع پولی جزایر کیمن[12]، شرکت‌های بیمه را ملزم به انجام آزمون‌های فشار کمّی و کیفی، متناسب با اندازه، پیچیدگی و پروفایل ریسک خود کرده است (CIMA, n.d.).

روش‌ها و طراحی سناریوها

یک برنامه آزمون فشار معمولاً با طراحی سناریو آغاز می‌شود، یعنی تعریف شرایط نامطلوبی که شرکت باید در برابر آن‌ها، آزمایش شود. سناریوها می‌توانند قطعی یا تصادفی باشند و ممکن است شوک‌های کوتاه‌مدت یا تغییرات ساختاری بلندمدت را شامل شوند (IAIS, 2003).

دو رویکرد رایج در آزمون‌های فشار، آزمون حساسیت[13] و تحلیل سناریو[14] است. هر دو روش تلاش می‌کنند تعاملات غیرخطی[15] میان مواجهه‌ با ریسک[16] را آشکار سازند که ممکن است مدل‌های استانداردی همچون ارزش در معرض خطر (VaR)[17] قادر به شناسایی آن‌ها نباشند (CIMA, n.d.).

ریسک‌های نوظهوری همچون ریسک سایبری[18] و ریسک‌های مرتبط با تغییرات اقلیمی نیز به‌طور فزاینده‌ای در روش‌شناسی آزمون‌های فشار وارد شده‌اند (EIPOA, 2023).

کاربردها در صنعت و نظارت

آزمون‌های فشار می‌توانند در سطح شرکت بیمه یا در سطح کلان و صنعت اجرا شوند. نهادهای نظارتی، به صورت دوره‌ای، آزمون‌های فشار برگزار می‌کنند تا آسیب‌پذیری‌های نظام‌مند را در سطح صنعت، پایش کنند (EIPOA, 2024).

بانک‌های مرکزی و نهادهای ناظر کشورها، مانند بانک ملی جمهوری چک[19] و سازمان نظارت بر مقررات احتیاطی[20] انگلستان، از آزمون‌های فشار برای ارزیابی تاب‌آوری و اعمال استانداردهای سرمایه[21] استفاده می‌کنند (CNB, n.d.; PRA, 2025).

ادغام با مدیریت ریسک و ارزیابی توانگری و ریسک داخلی

آزمون‌های فشار، بخش جدایی‌ناپذیر فرآیند ارزیابی توانگری و ریسک داخلی (ORSA) هستند و ورودی‌های حیاتی درباره نقاط ضعف فراهم می‌کنند و در تصمیم‌گیری درباره سپرهای سرمایه[22]، راهبرد‌های بیمه اتکائی و روش‌های کاهش ریسک، نقش دارند (The CRO Forum, 2023).

چالش‌ها و جهت‌گیری‌های آینده

طراحی سناریوهای واقعی، تنظیم مدل‌ها[23] و انتقال و ارائه شفاف مفروضات به ذینفعان، همچنان چالش‌های اصلی محسوب می‌شوند. انتظار می‌رود آزمون‌های فشار آینده شامل ریسک‌های عملیاتی، سایبری و اقلیمی با استفاده از تکنیک‌های مدل‌سازی پیشرفته باشند (Insurance Europe, 2023; SOA, 2008).

نتیجه‌گیری

آزمون‌های‌ فشار به درک بهتر مواجهه‌های پیچیده ریسک کمک می‌نمایند و تصمیم‌گیری‌های راهبردی را ارتقا می‌بخشند و ثبات مالی صنعت بیمه را به ارمغان می‌آورند (IAIS, 2003).

منابع

Czech National Bank. (n.d.). Insurance sector stress testing methodology and results. Retrieved from https://www.cnb.cz/en/financial-stability/stress-testing/insurance-sector/

EIOPA. (2024). Insurance stress test 2024. Retrieved from https://www.eiopa.europa.eu/insurance-stress-test-2024_en

EIOPA. (2023). Methodological principles of insurance stress testing – cyber component. Retrieved from https://www.eiopa.europa.eu/publications/methodological-principles-insurance-stress-testing-cyber-component_en

IAIS. (2003). Stress testing by insurers guidance paper. International Association of Insurance Supervisors.

IAIS. (2024). Insurance Core Principles and Common Framework for the Supervision of Internationally Active Insurance Groups. International Association of Insurance Supervisors.

Insurance Europe. (2023). Response to cyber stress testing methodology. Retrieved from https://beinsure.com/news/methodology-cyber-stress-testing-insurers/

PRA. (2025). UK life insurance stress test results. Retrieved from https://www.reuters.com/sustainability/boards-policy-regulation/uk-life-insurers-show-resilience-bank-england-stress-test-2025-11-17/

The CRO Forum. (2023). ORSA stress and scenario testing guidance. Retrieved from https://www.thecroforum.org/wp-content/uploads/2023/02/CRO‑ORSA‑stress‑and‑scenario‑testing.pdf

Society of Actuaries (SOA). (2008). ERM symposium monograph. Retrieved from https://www.soa.org/globalassets/assets/files/resources/essays-monographs/2008-erm-symposium/mono-2008-m‑as08‑1‑guo.pdf